 |
"DOĞAL
GAZLI!" MAVİ AKIM
Büyük Pazar olması yanında acaba transit
geçiş kapısını hakkından faydalanabilecek mi?
Yaklaşık on yıl öncesinden başlayan hazar bölgesindeki doğal
kaynakları batıya taşıyalım ifadeleri Başta ABD olmak üzere
batı devletleri, petrol ve doğal gaz devleri tarafından dile
getirilmeye başlandı. Hazar ve bölgesinin zenginliğinin
anlaşılmasıyla 1990 yılından itibaren yeni oyunlar gösterime
giriyordu. Oyundaki yönetmenler sahne ve mekanı göz ardı
edercesine birbiri ardınca farklı senaryolar ürettiler.
Türkiye'nin doğusunda gelişen ve Rusya'nın parçalanmasındaki
gelişmeleri değerlendirmek isteyen dünyanın enerji devleri,
gözlerini Hazar bölgesindeki petrol ve doğalgaza çevirmesine
neden oldu. Dünyanın ihtiyacı olan enerji sıkıntısının
giderecek ( veya karşılayacak ) olan bölgedeki pastadan dilim
kapabilmek için kıyasıya proje üretmeye koyuldular. Bu
senaryolarda Türkiye'nin öneminin ve bir çok boru hattı
projesinde öne çıkmasına bakacak olursak Rusya'nın
parçalanması, İran'la enerji şirketlerinin işbirliğine
girememesi, önemi yadsınamaz olan İran'ın ABD tarafından büyük
ölçüde dışlanması ve İran'ın Rusya federasyonuna olan yüklü
borcunun olması nedeni ile yakınlaşamamaları sayılabilir.
Büyük Pazar veya bölgedeki gaz ve petrolün batıya taşınma
ihtiyacı, Türkiye'yi son yıllarda ( ilerde de) kilit ülke
durumuna getirdi.
Bir çok gelişmiş ülkenin iştahını kabartan 140 milyon varil
petrol ve 10 trilyon metreküp gazın peşinde olan oyuncunlar
dikkatlerini hem gelişmekte olan pazarlara hem de olası boru
hattı yollarına çevirmiş durumdalar.
Burada önemli olan diğer bir hususunda altını çizmek gerekirse
dev enerji şirketlerinin yıllık cirolarının bölge ülkelerinin
bütçesini aşması, enerji şirketlerinin bölgedeki boru hatları
projeleri ile ilgili bazen çelişen bazen de örtüşen
politikalar yapıyor ve sonuçta gelişmelere yön veriyor.
Mavi akım nedir?
Mavi Akım "Blue Stream" Projesi; Türkiye'nin 2002
yılında ortaya çıkacak olan gaz ihtiyacını gidermek amacıyla
1997 yılında Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Rusya Federasyonu
Hükümeti arasında imzalandı. Proje 1998 tarihinde TBMM'de
onaylandı. Resmi Gazete'de 4357 sayılı Kanun altında yayınlanıp
yürürlüğe giren "Rus Doğal Gazinin Karadeniz Altından
Türkiye Cumhuriyeti'ne Sevkıyatına İlişkin Anlaşma" çerçevesinde
ortaya çıkan Mavi Akim "Blue Stream" Projesi, 30
Eylül 2000 tarihinde tamamlanması öngörülüyor. Mavi Akım Projesinde
Rusya Federasyonu'nun Izobylnoye Bölgesinden başlayıp Karadeniz'i
Dzhubga ile Samsun limanları arasında geçerek Ankara'ya kadar
ulasan bir boru hattı sistemi ile Türkiye'ye 25 yıllık bir
süre içinde yılda 16 milyar m3'e kadar ulasan hacimlerde doğal
gaz naklini öngörmektedir.
Türkiye neden Mavi Akım projesi ile bir yerlere bağımlı hale
geldi soruna 2002 yılından itibaren ortaya çıkacak olan enerji
açığı,( Türkiye'nin elektrik üretiminin 4/1'ni karşılayacak
olan doğalgaz çevrimli santrallerin ihtiyacı )2005 yılına
kadar doğalgazın Türkiye'nin enerji ihtiyacının üretimdeki
payı ise % 27.5 kadar yükselmesi cevap olarak karşımıza çıkıyor.
Artan enerji üretim açığı için zaten ( aşağıda da belirteceğimiz
gibi ) Türkiye doğalgaza su gibi ihtiyaç duyması nedeni ile
etrafımızdaki bölge ülkeleri ile imzalanan anlaşmalarla doğalgaz
çemberi ile çevrilmiş durumdayız. Türkmenistan doğalgazı projesinin
ismi olan Bakü - Ceyhan'ın ABD tarafından devamlı desteklenmesine
karşın rezervlerinin yetersiz oluşu, maliyet ve yatırım miktarlarının
batılı şirketlerin gözünü korkutması, Kazakistan Devlet başkanının
' Kazakistan olarak biz, petrol ihraç yollarımızı çeşitlendireceğiz
ve fizibilite çalışmalarımız neticesinde İran seçeneği bizler
için en karlısı olduğu ortaya çıktı. Bakü- Ceyhan'ın maliyeti
batılı şirketleri dahi korkutuyor' sözleri nedeni ile Alternatifsiz
Kalan Mavi Akım'da da problem olarak dünya da ilk defa Deniz
tabanında 1600 metre derinlikte çalışma yapılması, Karadeniz
tabanının ihtiva ettiği tehlikeli durum nedeni ile boruların
sıhhati gibi konular dikkate alınmalı.
Karşıt muhalefet gösterenlerin Türkiye'nin enerji ihtiyacını
karşılamak için çeşitli alternatiflerden sadece Mavi Akım'a
yönelik olarak Türkiye komünizmle karşı karşıya kalır iddiaları
ve yıllardır güneye inme planları sonucunda ülkemize yönelik
çeşitli senaryolar üreten Rusya'nın eline fırsat mı geçiyor
demelerinin de önemli olduğunun altını çizmek istiyorum. Mavi
akım Türkiye hükümeti açısından iyice etüt edilmeli...
Kim kime bağımlı oluyor. Biz mi Rusya'ya Rusya mı bize tartışmalarında
her ne kadar Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanı eski bakanı Cumhur
Ersümerin Mavi Akımla birlikte Rus ekonomisinin Türkiye'ye
bağımlı olduğunu söylese de, Türkiye'nin diğer alternatifleri
değerlendirmeyip sadece Mavi akımla ilgilenmesinden ötürü
ekonomimizin Rusya'ya Bağımlı hale geleceği eleştirilerini
tekrar gündeme getirdi. Burada önemli olan her iki tarafında
birbirine karşı tartışılması gerekmeyen bağımlılık. Rusya
daha çok Avrupa'ya gaz satıyor. Ve yeni pazarlara ulaşmak
için de Türkiye'yi düşünüyor. Türkiye'nin de enerji üretim
sıkıntısını çözmesi için ülkemiz toprakları üzerinden geçecek
olan boru hatlarını değerlendirmesi probleme çözüm olur. Belki
de Mavi Akım'la birlikte ticari faaliyetler artacak; tekstil,
kimya, gıda ve başka sektörlerden yüzlerce Türk şirketi ve
işadamı Rusya'ya açılma imkanı bulabilecekler ve gelişme imkanı
sağlayacaklar. Rusya'nın bazı şehirlerinin gelişmesi yanında
Trabzon, Samsun ve Rize illeri ekonomik canlanma yaşanacak,
sosyal koşullar ise iyileşecek. Mavi Akımın Karadeniz bölümünü
oluşturan ve Karadenizin 2000 metre altından geçecek ve 380
km uzunluğundaki boru hattı projesine bu ay itibari ile Rusya
tarafından start verilecek.
Türkiye'nin doğalgaz ihtiyacındaki alternatif projeler?
Doğalgaza olan ihtiyacı artan ülkemizin etrafı doğal gaz la
çevrili. Türkiye pazarına yönelik olan rekabet kıyasıya devam
edecek. Mavi akımla her ne kadar Rus gaz devi Gazprom Türkiye'den
aslan payını kapsa da... BOTAŞ, bu yıl devreye girmesi beklenen
Mavi Akım yanın da İran gazını da alma hazırlığında.
İşte
Türkiye'nin Alternatif doğalgaz fırsatları:
İRAN: İran'ı ziyaret eden Dış İşleri Bakanı İsmail Cem'in
İran'la imzalanan 22 yıllık anlaşma nedeni ile İran'ın Temmuz
ayından itibaren 3 Milyar metreküp vereceğini, 2007 yılından
itibaren ise 10 milyar metreküpe çıkarılmasının öngörüldüğünü
açıklaması İran gazını ön plan çıkartıyor.
AZERBEYCAN: Anlaşma henüz imzalanmadığı halde, görüşmeler
hızla ilerliyor ve gerçekleşme olasılığı yüksek. İlk aşamada
2 yıl gibi kısa süreden söz edilirken, gaz tahminlerinden
daha derinlerinde olması projeyi geciktiriyor.
TÜRKMENİSTAN: 16 milyar metreküp kapasiteli ve 30 yıllık.
1998 yılındaki imzalanan anlaşma şimdilik uykuda. Türkiye
ve ABD'nin diplomatik olarak seferberliğine rağmen, Türkmenbaşı,
Türkiye ve Türkiye üzerinden Avrupa'ya yılda 30 milyar Metreküp
doğalgaz vereceği yerde. Bunu Rusya'ya kaydırması dikkat çekti.
IRAK:10 milyar metreküplük bir anlaşma mevcut, gaz sahalarının
gelişmesi ise ambargonun kalkmasına bağlı. Türkiye gaz ihtiyacı
için Suriye ve mısır yönündeki gelişmelere de sıcak bakıyor.
Türkiye'nin alternatif doğal gaz fırsatlarını değerlendirdikten
sonra Rusya ve İran'la imzalanan anlaşmalar neticesinde bu
ülkelerin Türkiye'ye verebilecek gazları var mı?
Mavi akıma büyük önem veren Rusya'nın bize yani ülkemize verebilecek
gazı veya satacağı gaz elinde yok. Moskova bu gazı Türkmenistan'dan
alarak üzerine kar payını koyduktan sonra bize satacak. Şimdi
yakın zamanda bu gelişmenin aynısını Azerbaycan'ın Şahdeniz
de ortaya çıkan doğal gaz yataklarına dikmişti. ABD'nin desteğiyle
Hazar denizi gibi bir engel taşımayan Şahdeniz için Türkiye
bu alternatifi de değerlendirecekti ama elle tutulur bir gelişme
sağlanamayınca Şimdi Şahdeniz gazının satışı İran'a düşünülüyor.
Bizim ihtiyacımız olan gaz probleminde çözüm için Mavi Akım
yanında İran'la imzalanan anlaşma var. Peki İran'ın elinde
bize verebilecek gazı yok aynen Mavi Akımla bize Rusya'nın
verecek gazı olmaması gibi. Türkiye, Kardeş ülke olan Türkmen
gazını nasıl Rusya üzerinden alacaksa Azeri gazını da İran
üzerinden almaya çalışacağız. Tüm bunların ne zararı olabilir
sorusuna; Türkiye arzu ettiği gaza kavuşabilir ama özenle
geliştirilen, Türkiye- eski Sovyet Cumhuriyetleri arasında
stratejik enerji işbirliğini tamamen çökertmek kaydıyla...
Mavi akımla Rusya tarafından ,2000 yılında 500 milyon metreküp,
2001 yılında 4 milyar, 2002 yılında 8milyar, 2003 yılında
10 milyar, 2004 ve 2005 yıllarında 12'ser ve 2006 yılında
14 milyar, 2007 ile 2025 yılları arasında ise yıllık 16 milyar
metreküp Türkiye'ye doğal gaz sevkıyatı gerçekleştirilecek. |